вернуться  »  Статья "Гьэгълуье рэхь зиндегуни" | Выпуск № 51 (1517)

Гьэгълуье рэхь зиндегуни

[Политика]

авторы:

Э гIэрей хэлгъ иму деруьт омбаре одомигьо, эз гIуьзетлуье коргьой комигьоки иму омбар эрклуь сохденим. Ужире одомигьо буьзуьрги хэлгъ имуни, комигьоки хьозуруьт эри веноре гьемме эшгъ дуьл хуьшдере эри гировунде э зиндегуни норетгьо везифегьошуре.

Имбуруз э войгей омбаре хундегоргьой иму эдее дофус зереним статьей Хана Рафаэль э товун одоми, коми бэхшири жофой хуьшдере эри дошдеи ве параменд сохдеи гIилм ве культурей имуре. У гьисди Ягутил Израилович Мишиев.

«Ишмуре эдее огол зере директор эн школе!» Эри омбаргьо и гофгьо э ер овурденуьт салгьой хундеире э школе. Эз зуревоз гирошдет салгьой гIэильети ве жовони, ве омбаргьо фурмуш сохденуьт чигьретгьой муьгьбетлуье тербиедорегоргьой хуьшдере.

Мерэгълуьни, ки эже изму угьо зигьисденуьт? Гьелбет, омбаргьой энугьо э гъисмет хуьшде гуьре зигьисденуьт э де вилеетгьоиге, оммо эки хьэйфбери омбаргьоиге эз угьо не деруьт э гIэрей хэлгъ иму.

Школей №11. Те 90-муьн салгьо омбаре гъэдер учительгьо, хундегоргьо, гьемчуьн техперсонал эни школе бируьт одомигьой хэлгъ иму. Э гIэрей энугьо дебу холисе тербиедорегор ве директор школе Яков Захарович Захаров.

Э 1976-муьн сал э жигей эну оморени тозе директор Ягутил Израилович Мишиев, те увэхди кор сохдебугьо директор краеведчески музей шегьер Дербенд.

Гирошди экуьнди си салгьо. Четини эри бовор сохде э гIэрей эни салгьо ме мивохурум гуфдире э уревоз эри нуьвуьсде э товун эну статья.

Ягутил Израилович изму зигьисдени э Исроил, э шегьер Ришон-ле Цион эеки э Хано Асафовна ве Галине, зен ве духдер хуьшдеревоз. Рафде э хунешу ме шинох бисдоруьм э бэхдевере кифлетевоз, э комики зен ве шуьвер зигьисденуьт 58 салгьо.

Изму гIэилгьо, невегьо, нишрегьой Мишиевгьо зигьисденуьт э жире-бе-жире вилеетгьой гIуьлом: Уруссиет, Исроил, США.

Гьелбет, келе эрклуьи эн кифлет гьисди кук энугьо Павел (Пеньявил) Мишиев, доктор технически гIилми, серворлуье инженер коньячни комбинат шегьер Дербенд, бэхшвегир ГIэрейхэлгълуье конкурсгьой коньяки, номинант Суьрхине медаль ве Орден Дусди хэлгъгьо, тэгIрифлуье ве боворинлуье хэлеф хэлгъ иму. Дуь духдергьой Мишиевгьо Нина Михайлова ве Екатерина Цвайгенбаум э кифлетгьошуревоз зигьисденуьт э США э шегьер Олбани. Чуьклеи кук – Анатолий э кифлет хуьшдеревоз зигьисдени э Исроил э гъуншилугъи бебе-дедей хуьшде.

Омбаре одомигьо э вэхд форигъэти зиндегуни хуьшде вегирдеи э ер овурденуьт гирошде рузгьошуре. Эри Ягутил Израилович, асантсуьз гирошдигьо рэхьэ эз учители миенее школе те рэхьбер отдел соводи, гьелбет творчески рэхь хьисоб сохде оморени фегьмгири сохдеи торихэ. Мерэгълуьни, ки изму дофус зере омори гуфдире се книг эну: «Дербенд ве гIуьломлуье цивилизация», «Рэхь, дурази комики гьисди пенж гьозор салгьо» ве «Бинегьой иму».

Э пушойгофи книг хуьшде «Бинегьой иму» («Наши корни») Ягутил Израилович нуьвуьсди: Гирошденуьт салгьо, гьишденуьт и товуше гIуьломе келетегьо эри оморенуьтгьо жовоне эрхэгьо. Ве э гьер гирошде салевоз дур биренуьт ологъигьо э торихэвоз. Оммо оморени вэхд, кейки одомигьо сер гирденуьт эри куьнд бире эки бинегьой эн гIуьмолет хуьшде. Увэхди гьелбет, гьово гирде оморени пуьрсуьш: кинимге иму, эзжеиге гъумолет иму, дануьсденим ми шивдогьой имуре, эричуь имуре огол зеренуьт жугьургьой догъи? Ер овурде торих зиндегуни бебе-келебегьой хуьшдере, гъовумгьо, шивдегьой хуьшдере – гьисди гъэрхунди гьер инсон. Чуьнки торих гирошде девргьо фурмуш бисдоге, фурмуш мибу бинегьой гъумолет, гъэйм, жинс зиндегуни инсон.

Э книг хуьшде «Бинегьой иму» Я.Мишиев ошгор сохди жинслуье картей шивдегьой Мишиевгьо ве Беньягуевгьоре. Чуьтам риз кешириге автор: «Ме офдем хьофд эрхэгьоре эз гъумолет иму ологъолуь гьисдуьтгьо э кифлет Мишиевгьоревоз – Исаковгьо, Бираровгьо, Ильягуевгьо, Азарьевгьо, Хаимовгьо, Беньяминовгьо, Ягудаевгьо, Манахимовгьо, Абрамовгьо, Агабабаевгьо, Якубовгьо, Авниловгьо… Э зеверсер гъумолет нушу доре оморени Мететие, Зэхэрие, Миши, эз комики хэсуьл оморени фомилей Мишиевгьо.

- Э 1733-муьн сал келекелебебейме кучмиш бире эз дигь Гъилгъот, оморени эри зигьисде э дигьбон Гъирмизине Слобода,- сер гирдени ихдилот хуьшдере Ягутил Израилович. Эз зуревоз етим мунде е сале ним бэгъэй не бируьм ме, кейки монуьхо бирени бебейме. Исроил бебейме бу дуьруьсде дерзе, ве буьлуьнде дануьсдегор Туро ве Талмуд. Э гIэрей хэлгъ уре э хьуьрметевоз огол зеребируьт рабби Исроил, комики эз дуьли веровундебу метлебгьо, миродгьой могьлугъ хэлгъ имуре. Оммо омбаре четинигьо дири бебей ме э вэхд репрессиегьо…».

Шеш сале томом биренге, Ягутил Мишиев рафдени э школе. Э барасиревоз варасде школере фуьрсоре оморени э курсгьой нубодорегоргьо. Эз 16 саларевоз сер гирдени эри нубо доре э школе. Э 1943-муьн сал, э вэхд Буьзуьрге довгIой Ватани, омбаре зигьисдегоргьой Слободкей Жугьури фуьрсоре оморебируьт э фронт. Э школегьо вес нисе сохдебу учительгьо. Омбаре кифлетгьо вир сохдебируьт э довгIо куьнде одомигьошуре, гIэилгьо мундебируьт етимгьо. Э Гъирмизине Слобода вокурде оморебу етимхоне, эжеки Ягутил Израилович суьфдеи салгьо сер гирдебу эри кор сохде чуьн тербидорегор, эзумбэгъдоиге – жигегир директор. Гьелбет, гьер корсох етимхонегьоре герек бу зиедие тигъэт, боворин ве муьгьбет доре эри гьер гIэил эни идоре, комигьоки омбар хосиетлуь бу эри жовоне тербиедорегор.

Бэгъдевой довгIо варасдеи, Я.Мишиев э барасиревоз варасдени дуьсалине хундеире э институт шегьер Гъуьбе, ве вегирдени сенигIэт нубодорегор физикеи ве математикеире. Эзуш бэгъэй жовоне учитель омбар мерэгълуь бу э кор жэгIмиети, эшгълуье тегьер кумек сохдебу эри гировундеи делопроизводствоире э Гъирмизине Слобода, хьозур сохдебу документациере эри бэхш вегирдеи жофокешгьой тыл э вэхд довгIо, комигьореки доре оморебируьт жире-бе-жире медальгьо.

Э 1951-муьн сал кифлет Мишиевгьо оморенуьт эри зигьисде э шегьер Дербенд. Увэхди э школегьо гъит бу педагогически кадрегьо. Ягутил Израилович дарафдени эри кор сохде учитель математикеи э школей №6. Э 1954-муьн сал уре гировунденуьт э школей жофокеше жовонгьо №1 (шевине школе), эжеки у кор сохдени экуьнди 20 салгьо. Гьелбет хунде варасдени Догъистонлуье Хьуькуьметлуье педагогически институте. Тербиевегирдегоргьой эну э ер овурденуьт уре чуьн еки эз дуьруьсде учителгьо, мигьровуне дуьл комики фирегьу очугъ бу эри руйбирегоргьо эки ю.

Экуьндигьой шегьерлуье мейдун Дербенд, эжеки сер гирде оморени богъчей ГIуьзети нушу доре оморебу Краеведческий музей, комики бу меркез культурни зиндегуни гъэдимие Дербенд. Э ер мени, чуьтам э гIэили имуре бердебируьтге унжо э экскурсие эри фегьм сохде буьтгьой жире-бе-жире хьэйвугьоре. Увэхди рэхьбер эни музей бу Ягутил Израилович. Э залгьой музей нушу доре оморебируьт экспонатгьо, бирмундебируьтгьо социальни-экономически ве культурни параменди шегьер. Э хьэрекети жофокешгьой коллектив ве гьинорменди директор эни музей, кура сохде оморебу гIэжоиблуье материал э товун шегьер. Я.Мишиев нуьвуьсди е ченд статьегьо э товун гъовхобергьо, игидгьо-революционергьо. Эки эну гьемиише руй биребируьт этнографгьо ве торихчигьо, чуьн дуьруьсде данандегор торих эн гъэдимие шегьер.

Э 50-муьн салгьо э Дербенд сэхд сохде оморени шегьерлуье отдел культури. Исполком эн шегьерлуье Совет гуьнжуьндени отдел культури э жэгIмлуье сербердеи гуьре. Э сессией горсовет Я.И.Мишиев тогIин сохде оморени эри норе уре сервор отдел.

Э сер 60-муьн салгьо синогъи корисохи эну э отдел культури шегьер Дербенд жэгIм сохде оморени эз тараф министерствой культури ДАССР ве кабинет эн горком партиеи.

Э вэхд корисохи хуьшде э школе чуьн нубодорегор, Я.Мишиев гьеммише нушу дори э семинаргьо э лекциегьо ве докладгьой хуьшдеревоз.

Э 1976-муьн сал Ягутил Израилович норе оморени директор сш.№11, эжеки у гье эз суьфдеи рузгьой рэхьберьети хуьшде, дорени гьемме эшгъ ве хьэвес дуьл хуьшдере эри зевер сохде качествой хундеи ве тербиедореи гIэилгьой эни школере. Директор эеки э тербиевегирдегоргьой хуьшдеревоз ошгор сохдебируьт нумгьой омбаре гьемватанигьоймуре, гъовхо бердетгьо э фронтгьой Буьзуьрге довгIой Ватани, э гIэрей комигьоки гьемчуьн дебируьт одомигьой хэлгъ иму. Еки эз суьфдеигьо Я.Мишиев э школе гуьнжуьндени гъэножогъигьоре э фабрикей «Дагюн».

Пушой рафдеи э Исроил Я.Мишиев бири серворлуье сенигIэткор э шегьерлуье Управленией соводи. Кор эну ологъолуь бу э гъэлхэнди ихдиериегьой дедейетиревоз, э хундеи перспективни пуьрсуьшгьой параменди тербиедорлуье процесс э школе.

Верзуьшигьой Ягутил Израиловиче доре оморебу буьлуьнде гъимет, гIуьзетлуье нум Верзлуьшлуье учитель Республикей Догъисту ве Федерацией Уруссиет.

Эри эшгълуье корисохи эз тараф гъоим дошдеи ве пропагандей торихлуье-архитектурни памятникгьой Дербенд уре бэхширебу Диплом суьфдеи степень министерствой культури РСФСР, гьемчуьн уре доре оморебу е ченд грамотегьой ГIуьзети, орденгьо ве медальгьо.

Расде гуфдиренуьт, жофо буьзуьрг сохде одомире, рэхьмедуьли ве хьэвес доре инсоне. Ижире гофгьо томомлуье жире гъэгъигъэтлуьнуьт эри Ягутил Израилович Мишиев. Имуш эз дуьли хосденим эри ишму жунсогъи ве виниреи ники гIэилгьо, невегьо, нишрегьошмуре.

Хана Рафаэль.

Э зугьун дедеи гировунди Мая Борухова.

Беньямин Сафанов

Пар мизенуь

 

Салгьой гIуьмуьр зури гешде,

Эз инсонгьо не пуьрсире,

Вэхдиш эдее пушо рафде,

Куьнд овурде тозеире.

Беге мибу вогордунде

Песово гьич земонере,

Беге мибу гьич поюнде

Пушо рафдей девр имуре.

Бигьил пушо бурав деш девр,

Не пою у э ниме рэхь,

Биеругу ники омбар

Эри гьер дусд ве гьер хьэрмэхь.

Кими вэхдгьо зиндегуниш

Воисденге инсонгьоре,

Эз бинеден бире дегиш

Эшгълуь сохде согъ гIуьмуьре.

Пушобер девр гьисд у инсон,

Ки дусдгьоре омбар гешде,

Ки гуш дошдге э сес деврон,

Э е жерге пушоте рафде.

Ой, инсонгьо, ме ишмуре

Гьер вэхд хосдем лап эз дуьли.

Гьетте дире бедишмуре,

Дуьлме омбар могъбул бири.

Никигьошмуре шори гьер вэхд

Эри дуьлме овурденуьт

Энжэгъ у вэхд офденуьм бэхд,

Кей инсонгьо шор биренуьт

Воисдени мере, дусдгьо

Ишму бошит гьер вэхд хошхьол,

Эй инсонгьо гьемме девргьо

Биеруьт бэхд не мозол.

Гьемме рузгьой зиндегуни

Биеру эришму тозе ники,

Гуьл дуьт салгьой эн гIуьмуьри,

Гьич не винит де могъбули.

Меш увэхди шор мибошум,

Эз шоришму гье михунум

МэгIнигьойме бире эшгълуь,

Эз девр те девр пар мизенуь.

 

Фотогалерея

     

Страница Илчи на facebook

123